کودکم خودت باش

بازی کن و لذت ببر

زندگی کن

شاد بر صحنه ی کوچکی که خود فرمانروای آن هستی بیافرین

و از این آفرینش سرمست شو...

 کودکی سرگرم بازی با عروسک هایش است در خیال خود آن ها را به بازار می برد، برایشان لباس می خرد و در قابلمه ی پلاستیکی برایشان غذاهای جورواجور میپزد .. شاید بسیاری از ما با این صحنه روبرو شده ایم  و ساعت ها به این هنر نمایشی  که در ذات بشر است و از خردسالی همراه اوست، نگاه کرده ایم . در واقع کودک با عروسک هایش بازی نمی کند، او دارد زندگی می کند. نمایش خلاق باز پروری روح زندگی در کودک و نوجوان است .

 دنیای نمایش و بازی ، دنیایی رنگ رنگ ، شاد و خلاق است و همین ویژگی باعث می شود که این فعالیت در زمره ی جذاب ترین فعالیت های کودک و نوجوان قرار گیرد. نمایش خلاق در اصل نوعی بازی است که کودک و نوجوان را به سمت بهتر دیدن و بهتر بودن سوق می دهد   و به گفته دیویی چمبرز بخشی از طبیعت کودک است زیرا کودکان همه ی سرزمین ها و فرهنگ ها ، بیشترین وقت فراغت و بازی خود را به اجرای نمایش خلاق و در گیر شدن در ماجراهای تخیلی می گذرانند.(چمبرز ، دیویی، قصه گویی و نمایش خلاق ، ترجمه ثریا غزل ایاغ ،تهران، مرکز نشر دانشگاهی ، 1384)

این نمایش در اصل خلاقانه ترین نوع نمایش است که در آن مربی به عنوان هدایت گر ایده ای در ذهن مخاطب ایجاد می کند و او را به تکاپو وا میدارد. کودک و نوجوان می آموزد در لحظه بیافریند ودر عین شگفتی  از این آفرینش لحظه ای ، از بازی خود لذت ببرد.  بداهه بودن و در لحظه بودن نمایش خلاق به این معنی است که تماشاگر و مخاطب خاصی ندارد، بلکه به قصد رشد و پرورش بازیگران اجرا می شود. در اصل " به نوعی نمایش فرایند محور که به سود دست اندرکارن کار می شود و ربطی به اجرا برای تماشاگران ندارد ، نمایش خلاق گفته می شود."(آقا عباسی، یدالله ، نمایش خلاق و تاتر های کودکان و نوجوانان ،تهران، نشر قطره ،1386)

  • در نمایش خلاق فرآیند کار نتیجه و محصول کار است. هیچ محصولی وجود ندارد. طبق قرارداد در این نوع نمایش هیچ شخص بازی، تمرین برای اجرا، متن، حفظ کردن نقش، وسایل صحنه، لباس صحنه آرایی، و گریمی وجود ندارد. تنها بعضی از عناصر تئاتر به کار گرفته می شود که باور مختصر یا شخصیت پردازی و امثال آن را امکان پذیر سازد.

  • کانون پرورش فکری به عنوان یکی از وامداران عرصه نمایش خلاق کودک سال ها در این زمینه کار کرده است و مربیان و بزرگانی با استفاده از این مهم به امر خطیر پرورش و تربیت غیر مستقیم پرداخته اند. پر واضح است که نمایش خلاق اگر چه بازی و سرگرمی است اما وظیفه ای سنگین تر به دوش دارد و آن پرورش خلاقیت ، مهارت و تربیت است.
  • فعالیت نمایش خلاق در کانون یکی از پر طرفدارترین فعالیت ها در بین مخاطبین خود می باشد که اگر اصولی و درست اجرا شود ،مورد توجه و اقبال هر دو گروه سنی قرار می گیرد. نتایج در یک بررسی که به صورت نیمه تجربی بر 52 نفر عضو مراکز فرهنگی هنری شهر تهران انجام گرفت نشان داد که کارگاه نمایش خلاق بر تقویت مهارت های اجتماعی کودکان (سازه های همدلی ، جرات ورزی وکار گروهی) تاثیر مثبت دارد. همنچینین نتایج به دست آمده بر مهارت ها ی همدلی و جرات ورزی کودک دختر و پسر تاثیرمتفاوت داشته است ولی تفاوت مشاهده بر مهارت کارگروهی آنان معنادار نبوده است.(جعفری، نرگس، تاثیر نمایش خلاق بر میزان مهارت های اجتماعی وکودکان، مجله تخصصی کتاب ماه کودک و نوجوان شماره 180) اصولا هر دوجنس در گروه های سنی مختلف نمایش و بازی را دوست دارند مثلا پسران با توجه به ویژگی های جنسی و آموزه های اجتماعی، نمایش های جدی مانند قصه های شاهنامه و یا حل مسایل اجتماعی را بیشتر دوست دارند  و دختران از بازی نمایش های اجتماعی و احساسات شاعرانه بیشتر لذت می برند،هر چند بخش عظیمی این مسایل به نوع تربیت ، محل زندگی ،نوع نگرش و مهارت مربی در هدایت کلاس نمایش خلاق دارد .
  • در مقاله ای درباره نمایش خلاق ترجمه آقا عباسی با تعریف جامعی از نمایش خلاق روبرو می شویم:" جان شارپام استاد سابق دانشگاه ایلینوی سه دسته فعالیت را پیشنهاد کرده که نظامی کامل، استوار، قابل اطمینان و مرتب در طبقه بندی فعالیت های نمایش خلاق فراهم می آورند. مقوله ی اول پیش نمایش است که شامل دست گرمی های بازی گونه است، فعالیت هایی که احساس را برمی انگیزد، بدن را گرم می کنند و زمینه ی رهایی عضلات، تمرکز، بیان و تسهیل اندیشه را از نوشته ها (داستان ها، اشعار، روزنامه ها و غیره) به کار می گیرد و اغلب خیال برانگیز است. شیوه ی سنتی به نمایش درآوردن داستان در مقوله ی دوم می گنجد. به نمایش درآوردن سنتی داستان شامل دست گرمی، داستان گویی (نه داستان خوانی)، برنامه ریزی برای بازی کردن داستان، بحث در مورد بازی کردن داستان (هم در طول کار و هم در پایان) ، در صورت امکان بازی مجدد داستان پس از بحث درباره ی آن، برنامه ریزی مجدد و بازی و بحث چندباره است تا جایی که در حوصله و زمان می گنجد. نمایش احساسی درک عمیق تری از استفاده از نوشته ها، جستجوی مفاهیم کلی در داستان ها و ربط دادن این مفاهیم جهانی به تجربه بی واسطه دست اندرکاران از طریق پانتومیم، گفتار، حرکت و بداهه سازی فراهم می کند.
  • مقوله ی سوم نمایش اجتماعی یا انسانی است که حول محور انسان شکل می گیرد، با مسایل انسانی سروکار دارد، و به عنوان ابزار اصلی از بازی نقش استفاده می کند. در این جا هم مثل نمایش احساسی می شود از نوشته ها استفاده کرد، تفاوت کار در شیوۀ برخورد با اندیشه (ایده) هاست. نمایش اجتماعی با ارزش ها، اخلاقیات و تمرین مهارت های زندگی سروکار دارد. این نوع نمایش همچنین می تواند پایه ای برای نمایش مضمونی یا آموزش پروژه محور در همۀ رشته ها باشد. نمایش اجتماعی قصد درمانی بودن ندارد اما به بچه ها امکان می دهد که موقعیت ها و تنگناهای زندگی را بیازمایند، مهارت های حل مساله و گفتار را تقویت کنند و در همان حال همه ی جوانب مورد مفروضی را بررسی نمایند.( پاملاریچ ، اصول بنیادین نمایش خلاق؛ نوشته ترجمه یدالله آقا عباس، amoozeshehonar.farhang.gov.ir)
  • با توجه به این نظریه و مقوله های مختلف ارایه شده در زمینه نمایش خلاق و نگاهی گذرا به فعالیت نمایش خلاق در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ، به خوبی شاهد سیر آگاهانه و علمی این فعالیت هستیم.
  • بهتر است شیوه های عملی را با مصداق هایی بیان کرده و با نظریه فوق مقایسه کنیم . گاه مربی با استفاده از یک شعر، قسمتی از یک داستان ،طرح یک موضوع و یا حتی دادن کلماتی به اعضا از آن ها می خواهد نمایش خلاقی را اجرا کنند . گاهی داستان ،قصه ، ضرب المثلی گفته می شود و اعض پس از شنیدن آن به اجرای نمایش می پردازند که این موضوع از دو موضوع دیگر پر رنگ تر بوده و اصولا به عنوان یک فعالیت سنتی پر طرفدار در کانون اجرا می شود . کتاب هایی که در زمینه قصه گویی و نمایش خلاق نوشته شه است نیز گویای این سنت تاثیر گذار می باشد؛ کتاب هایی چون قصه گویی و نمایش خلاق از دیویی چمبرز، رویکردی بر قصه گویی و نمایش خلاق از یحیی ناظمی و یا قصه بازی از کیقباد یزدانی یا قصه گویی و نمایش خلاق از محمد علی پشت دار و ...و اما شیوه ی سوم در اجرای نمایش خلاق در کانون ها که سال های اخیر با توجه به محوریت مهرت های زندگی جای بیشتری در بین فعالیت ها باز کرده است همان مفاهیم اجتماعی و انسانی چون مهارت کنترل خشم ، مهارت دوست یابی و ... می باشند.
  • با توجه به جامعه ی کنونی وکم شدن حرکت و انرژی در بین کودکان و نوجوانان و گم شدن روابط اجتماعی و پایین بودن مهارت های مختلف ارتباطی و فردی ، به نظر می رسد نمایش خلاق با قابلیت های مختلفی که در زمینه های متفاوت دارد، می تواند به حل این مسایل بپردازد و کودکان و نوجوانان این مرزو بوم را به دنیایی از جنس رنگ و تکاپو و هیجان رهنمون کند. امید با استفاده از این فعالیت هیجان انگیز به کودکان و نوجوانانمان زندگی را آن طور که باید بیاموزیم.

توسط: اعظم قاسمی